HAYATIN TATLARI VE HAYATIN DÜŞÜNDÜRDÜKLERİ
Eğlenmek ve hoşça vakit geçirmek amacıyla oynanan oyunlar akıl ve şans oyunları diye ikiye ayrılır. Akıl ve şans oyunları içinde en önemli araç iskambil kâğıtlarıdır. İskambil kâğıtları aynı zamanda fal bakımında kullanıldığı gibi göz yanıltmaya yönelik sihirbazlık oyunları içinde kullanılmaktadır.
İskambil kâğıtlarıyla oynanan akıl ve şans oyunları içinde ülkemizde en bilinenleri Altmış altı, Batak, Bezik, Briç, Dost Kazığı, Ellibir, King, Konken, Maça Kızı, Papaz Kaçtı, Pis Yedili, Pişti, Poker, Remi, Yirmibirdir. Kuşkusuz bu listeye almadığım, sizin oynadığınız daha pek çok iskambil kâğıdı oyunu vardır.
İskambil kâğıdını 10. yüzyılda Çinlilerin bulduğu söyleniyor. Adı gibi kâğıttan yapıldıkları ve bu yüzden dayanıksız oldukları için günümüze örnekleri kalmamıştır. Marco Polo’nun bu oyun kâğıtlarını 13. yüzyılda Avrupa’ya getirdiği söylense de, Hindistan ya da Arabistan’dan geldiği iddiaları da vardır. Kısaca nerden geldiği konusunda kesin bilgiye ulaşmak mümkün görünmüyor. Yalnız bugünkü şeklini 14. yüzyılda Fransa’dan aldığını belirtelim.
İskambil kâğıtlarının tarım takvimi olduğunu iddia edenlerde var, o yıllar Fransa’sının toplumsal yapısını gösteren bir yapıda olduğunu iddia edenlerde...
Tarım takvimi olduğunu iddia edenlere göre kupa, maça, karo, sinek mevsimleri gösteriyor. Bir destede 52 kâğıdın olması bir yılın haftalarıdır onlara göre.
Fransa’nın toplumsal yapısını gösterdiğini iddia edenlere göre kalkanı andıran biçimiyle kupa krallar ve rahipleri, mızrağın ucunu hatırlatan maça orduyu, ticaret gemilerinin armasını hatırlatması nedeniyle karo orta sınıfı, üç yapraklı yoncayı andıran şekliyle sinek köylüleri temsil ediyordu. Günümüzde oynanan briç ve poker oyunlarında kupanın en değerli, sineğin en değersiz kağıt grubu sayılması boşuna değildir. Ülkemizin ünlü şarkıcılarından Teoman bunu şu şarkı sözleriyle vurguluyor.
Bir iskambil falında
Çıkmıştık birbirimize
O güzel kupa kızıydı
Sinek valesiydim ben ise...
Bizde papaz adıyla bilinen kağıt İngilizlerde Kral (King) adıyla bilinmektedir. Kız ise onlarda kraliçe adıyla anılır. Bizde kralı yaşlı bularak krala papaz, vale adıyla bilinen gence yakıştırılan kraliçeye kız denmiştir.
Tarım takviminde bunların hiçbir önemi yoktur. Her bir renkte 13 kağıdın olması mevsimlerin 13 hafta olduğunun işaretidir. Her renkte bulunan 13 kartın taşıdığı değer toplandığında ortaya 91 sayısı çıkar. Bu her mevsimin gün sayısına eşittir. Mevsimlerin sayısı dört olduğuna göre ortaya çıkan 91 sayısı dörtle çarpıldığında 364 sayısına erişilir. Bu sayı yılın gün sayısından bir eksiktir. İki jokerden biri bu eksiği tamamlar. İkinci jokerse bir yıldaki artık 6 saatin dört yılda bir tam güne erişmesiyle artık yılın gün sayısını tamamlar.
Mantıklı geliyor değil mi?
Fransızca “briscambille” sözcüğünü almış iskambil yapmışız. Fransızca adlarını da kullandığımız as, rua, dam ve vale için birli, papaz, kız ve oğlan da deriz.
Dünyada iskambil destesindeki papazların tarihi kişileri simgelediği görüşü de vardır. Kupa Papaz Kral Şarlman’ı, Maça Papaz Kral Davud’u, Karo Papaz Julius Sezar’ı, Sinek Papaz Büyük İskender'i simge ettiğini söyleyenlerde vardır.
Bu bilgilerin ışığında oyunlar yeniden başlasın demek, zevkli ve keyifli nice oyunlar dilemek isterim ama yirmi birinci yüz yılın ilk çeyreğinde pandemiyle karılan iskambil destesi tekrar karılıyor. Siz bu oyunun neresindesiniz?
