“İlk adımı atmak, değişim için bir adımdır.” (Unknown)
İlk adımlar akımlardır. İnsanlık, kendisini bugünkü uygarlık düzeyine getiren tarihsel yolculuğu boyunca önemli siyasal ve sosyal aşamalardan/duraklardan geçmiştir. Bu yolculuğun itici ve taşıyıcı kuvveti ise, insana bahşedilmiş olan cüz-i irade gücü ve bununla eşgüdüm halinde beliren toplumsal koşulların ortaya çıkardığı "gerekircilik"...
Bu haftaki makalemde sizlere küresel ölçekte ortaya çıkardığı önemli etki ve değişimleri ile insanlığın ontolojik serüveninde kilometre taşı saydığım duraklardan bazı örnekler vererek, bu tarihsel yolculuğun bir bilançosunu çıkartacağım.
Vereceğim bu örnekler, ne kronolojik bir dizin içinde, ne de bir önem sırasına göre sunulmuş değildir.
Tüm örneklemelerimin ortak yönü ise, önemli birer olgu halinde ilk olmaları ile ilgilidir.
O halde başlayalım:
Dünyada ilk lâiklik terimi:
Laiklik (laïcisme) terimi ilk defa İngiltere'de XVI. yüzyılda papaz olmayanların da kiliseleri yönetebilmelerini isteyen fikir akımını ifade için kullanılmıştır. Etimolojisi itibariyle “ruhban sınıfına mensup olmayan, halktan olan” anlamında Yunanca laikos kelimesinden türetilmiştir.
Dünyanın ilk anayasal belgesi:
Dünyanın ilk anayasal belgesi, İngiltere'de kral ile halk arasında yapılan "Magna Carta Libertum"dur. (1215). Bu belge ile kralın yetkileri sınırlandırılmıştır. Magna Carta Libertum, insan hakları ile ilgili kuralları belirten ilk yazılı beyannamedir.
Tarihte bilinen ilk yazılı kanunlar:
Hammurabi Kanunları, MÖ 1760 yılı civarında Mezopotamya'nın Babil ülkesinde ortaya çıkan, tarihin en eski ve en iyi korunmuş yazılı yasalarından biridir.
Dünyanın ilk kanunlarını kim yaptı?
Bilinen ilk kanun hangi uygarlığa aittir?
Tarihte bilinen ilk kanun metni ise milattan önce 2375 yılında Sümerler zamanında ortaya konulmuştur. Sümer Kralı Lagos Urukagina tarafından ilan edilmiştir. Yani ilk kanun Sümer uygarlığına aittir.
Türk tarihinde bilinen ilk yazılı belge nedir?
Orhun Yazıtları, Göktürk Yazıtları ya da Köktürk Yazıtları, Türklerin bilinen ilk alfabesi olan runik Orhun alfabesi ile Göktürkler tarafından taşlara yazılmış yapıtlardır.
İlk anayasamız:
23 Aralık 1876 tarihinde kabul edilen Kanun-ı Esasi, ilk anayasamız olarak tarihteki yerini almış ve siyasi hayatta ilk defa anayasa ile kurulan parlamentolu bir dönem başlamıştır. Padişah Abdülaziz'in tahttan indirilmesi ile V. Murat Padişah olmuştur.
Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk yazılı anayasası:
4) 1924 – Teşkilat-ı Esasiye: (Nedeni: 1923'de Cumhuriyet'in ilanı) Cumhuriyet'in ilk anayasasıdır.
Anadolu'da ilk yazılı kanun hangi uygarlığa aittir?
Anadolu'da ilk kanunları yapan uygarlık dediğimizde dikkat etmemiz gereken kelime Anadolu... Eğer bize ilkini sorsaydı Sümerliler kanunu diyecektik, fakat bize Anadolu'da dediği için Hititler yapmıştır. Hititler, tarihin en önemli uygarlıklarından biridir.
Türk tarihinin ilk yazılı eseri hangi devlete ait?
Orhun Yazıtları Türklerin ilk alfabesi olan Orhun Alfabesi ile Göktürkler tarafından yazılmış yapıtlar olarak bilinmektedir. Türkçenin tarihsel yapısı ile ilgili bilgi veren, aynı zamanda dönemin yönetim anlayışı gibi bilgileri de içeren bu yazıtlar Türk tarihinde önemli bir yer teşkil etmektedir.
Türkler tarafından yazılan ilk Türkçe belge nedir?
Bugüne kadarki bilgiler ışığında, Türk dilinin tarihlendirilmiş en eski yazıtı, 7. yy'a ait Çoyren (Çoyr, 688-692) Yazıtı'dır. Başka bir deyişle Türk yazı dilinin ilk örnekleri 7. Y.Y.'da verilmeye başlanmış. Çoyren Yazıtı, Költigin, Bilge Kağan ve Tonyukuk yazıtları gibi mezar taşı olarak dikilmiştir.
Islam dünyasının ilk modern anayasası nedir?
Kânûnu'd-Devle, İslam-Osmanlı coğrafyasında ilk modern anayasa, Kânûnu'l- Cinâyât ve'l-Ahkâmü'l-Örfiye'de, Mecelle-i Ahkâm-ı Adliye'den de önce fıkhın kanunlaştırıldığı ilk kanun olarak kabul edilmiştir.
Tarihte ilk düzenli ordu ne zaman kuruldu?
Asya Hun devleti imparatoru Mete Han tarafından M.Ö. 209 yılında ilk düzenli ordu kurulmuştur.
Daha da çoğaltmamızın pekala mümkün olduğu bu tarihsel durakların her birinin bizleri nereden alıp, nereye götürdüğü hakkında daha derinlikli düşünmemize yol açması ümidiyle...
“İlk adımı atmazsanız, her zaman aynı yerde kalırsınız.” – Lewis Carroll
Dünyada ilkelere imza atan bir millet olmak temennisiyle, vesselâm!
