1960’lı yılların ortalarından 1974’e kadar dünyadaki savaşları işitsel olarak radyodan ve görsel boyutuyla gazetelerden izledim. Televizyon yayınları yaygınlaştıktan sonra savaş odalarımıza kadar girdi. Özellikle 1991’de ABD’nin bin bir yalanla ve sözde demokrasi getirmek gerekçesiyle çıkardığı Irak savaşını CNN Televizyonunun utanç verici biçimde futbol maçı yayını gibi yaptığı canlı yayınlarıyla izledik. O zamanlardan bu zamana kadar halkın çektiği zorluğu, çileyi, acıyı gösteren birçok savaş fotoğrafı ve televizyon görüntüsü beynime kazındı. Rusya Ukrayna savaşı başlayınca nükleer savaşa gidilebilir endişesini taşıdığım şu günlerde geçmişten günümüze savaş fotoğraflarını yeni ve eski yayınlardan araştırdım.
Neredeyse yüz yıl önce Ulu Önder Atatürk; “Şu veya bu sebepler için ulusu harbe sürüklemek taraftarı değilim. Harp zorunlu ve hayati olmalı. Hakiki kanaatim şudur: milleti harbe götürünce vicdanımda azap duyamamalıyım. Öldüreceğiz diyenlere karşı ölmeyeceğiz diye harbe girebiliriz. Ama ulus yaşamı tehlikeye düşmedikçe, harp bir cinayettir.” demişti. Savaş fotoğraflarını gördüğüm o tarihten bu yana atamıza hak veririm. Asker kökenli olmasına rağmen bu düşüncede olması onun büyüklüğünün bir başka örneği değil midir? Evet öyledir, çünkü her savaşta başta çocuklar, ardından kadınlar, yaşlılar, yani en masum olan sivil halk bütün zorluğu çeker. Özellikle fakir halk.. onlar yerlerini yurtlarını o kadar kolay terk edemezler. Güvenli alanlara gidemezler.
Gördüğüm savaş fotoğraflarını sizlere aktarmak istiyorum
1: 1955-73 arasında on sekiz yıl süren Vietnam, Kamboçya ve Laos’u kapsayan alandaki savaştan bir fotoğrafla başlayalım. Can güvenliği telaşı ve korku, bataklığı yok saydırır mı? Saydırırmış. İşte öyle bir bataklıkta saklanmaya çalışan bir ailenin siyah beyaz fotoğrafı var elimde. Biz fotoğraftan etkileniyoruz, ya onlar? Neler yaşamışlardı kim bilir?
2: Vietnam savaşının iki fotoğrafı aklımdan çıkmaz. Sözüm ona General, işbirlikçinin biri Vietkong’u (Vietnam savaşçısı) sokak ortasında vururken çekilmiş bir fotoğraf.
3: O sırada (1967) sadece Vietnam’da değil, Kamboçya ve Laos’ta da Amerika savaşıyordu. Daha önce Kore savaşı gibi değildi bu savaş. Kendilerine bağlı bir Güney Kore yaratmışlardı. Ama buraları Amerika’ya cehennem oldu; arkalarına bakmadan kaçtılar. Kamboçya’da savaşın ortasında kalmış bir aile fotoğrafı akıllarda yer etmişti. Daha sonra buraları Pol Pot yönetimindeki Kızıl Kmer iktidarı kan gölüne çevirdi. Bu savaşa Amerikan vatandaşları karşı çıkmış, sokak gösterileriyle karşı çıkışlarını yöneticilerin yüzlerine haykırmışlardı.
4: Vietnam savaşının iki fotoğrafı aklımdan çıkmaz demiştim, ikinci dehşet fotoğraf Amerika’nın attığı Napalm bombasından sonra yalın ayak, çırılçıplak kaçan çocukları gösteren fotoğraftı.
5: Dünyanın adı büyük devletleri büyük kalma uğruna küçük canları ve tabii diğer tüm canlıları ezdiler, üzdüler. Rus-Afgan savaşından bir fotoğrafa rastladım. Sharbat Gula’nın (bizim dilimizde bildiğimiz biçimiyle Şerbet Güla), korku ve endişe dolu bakışını hatırlayan mutlaka vardır. O fotoğraftaki kızcağız bugün 50 yaşında bir kadın. Onu o bakışıyla bütün dünya tanımıştı.
6: Irak savaşında tel örgü arkasında başına poşet geçirilmiş bir baba, kucağında korku içindeki oğlunu sakinleştirmeye çalışan fotoğrafı gördünüz mü hiç? O fotoğraf aklıma Nazi Almanya’sını anlatan bir sinema filmini getirmişti. Nazilerin giriştiği Yahudi avını bir baba oğlundan saklambaç oynayarak gizlemeye çalışıyordu. Savaş içinde bile anne veya baba yavrusunu korumaya çalışır. Böyle sahnelere kimin gözü yaşarmaz ki? Irak’lı baba da gözlerimi yaşartmıştı.
7: Irak’ın Amerikan işgali sırasında korkmuş bir kız çocuğunun ayakta duvara yapışmış durumda askere korku dolu bakışını aktaran fotoğrafı rüyanızda görseniz yeme içmeden kesilirsiniz.
8: Gene Irak savaşında yüzü yanmış, ağzı-burnu erimiş, büzüşmüş bir kız çocuğu. Bu acıdan kim sorumluydu? Sıradan bir gün böyle bir suç işleyen her halde gün yüzü göremez. Ama savaşta bu suçu işleyenin cezasız kalması bir yana, kahraman sayılarak ödüllendirilmesine ne denir?
DEVAM EDECEK
