Bugünde sizlere bir film önerisiyle geldim. Benim defalarca izlediğim ve izlemekten hiç zaman vaz geçemediğim bir film. İranlı yönetmen Asghar Farhadi’nin ‘Bir Ayrılık’ filmi. Filmi izlerken kendinize birçok şey soracaksınız.
İran yapımı olan Berlin’de Altın Ayı kazanan Bir Ayrılık filminde Asghar Farhadi seyirciyi sürekli “Kim haklı, kim haksız?”, “Kim dürüst, kim yalan söylüyor?” sorularını soruyor. Filmi izlediğinizde aslında kendi masumiyetinizi de sorgulayacaksınız.
Uzun yıllardır evli olan, İran'ın üst orta sınıfından bu çiftin boşanma kararı öykünün tetikleyici unsuru. Ancak Simin bu filmde sadece yardımcı karakter. Esas mesele daha sonra yaşananlar. Nadir'in bir yandan çalışırken bir yandan da kızına ve Alzheimer hastası babasına bakma çabaları, nihayetinde de babasıyla ilgilenmesi için bir kadın tutması, filmin ana ekseni.
Kocasından gizli olarak bakıcılık işini kabul eden Razieh, hamile olduğunu da işverenlerinden saklıyor. Fakat bakıcı bir kaza geçirince, kocası Hodjat ile patronu Nadir karşı karşıya geliyorlar. İş mahkemeye intikal ettiğinde, Nadir ile kızı Termeh arasında bir güven ve dürüstlük sorunu yaşanıyor. Yani tek bir ayrılığın, farklı insanların hayatında zincirleme olarak yarattığı etkileri izliyoruz. Nadir ile Simin'in boşanma kararı, karşılıklı olarak haklı sebeplere dayanıyor. Simin, kızının daha iyi şartlarda yetişebilmesi için yurtdışına yerleşmek istiyor. Nadir ise bakıma muhtaç olan babasını tek başına bırakamadığı için eşinin isteğini kabul edemiyor. Her iki taraf da kendi durduğu noktada haksız değil.
Hâl tavır ve giyim kuşamlarından üst-orta sınıf mensubu olduğunu hemen anladığımız çift, 11 yaşındaki kızları Termeh’e daha iyi bir gelecek verebilmek için yurtdışına gitme hayali kurmuşlar. Ancak, Nadir’in babasının hastalığı kötüleyince, sonu ayrılığa varan bir anlaşmazlık baş göstermiş. Aslında hep üstünü örttükleri şeylerin ortaya dökülmesi için mazeret sanki bu gidemeyiş.
Yargıç, Simin’e neden gitmek istediğini sorduğunda, Simin tam bir cevap veremiyor; kızının böyle bir ortamda büyümesini istemediğini söylüyor. Suçlu kim? Gitmek istediği için Simin mi? Hiçbir çözüme yanaşmadığı ve birlikte kurdukları hayale ihanet ettiği için Nadir mi?
Çift boşanmaya hazır ama sorun, Termeh’in kiminle kalacağı. Termeh eğer babasıyla kalmayı seçerse, annesinin geri döneceğini umarak, tercihini bu yönde kullanıyor. Paraya ihtiyacı olan bakıcı Raziye, Simin’in gidişiyle bekâr kalan Nadir’in yanında çalıştığını kocasından saklayarak, yanında küçük kızıyla birlikte gündüzleri yaşlı adama bakmak üzere eve geliyor.
Bir gün, Nadir eve geldiğinde babasının yatağa kelepçelenmiş bir hâlde yerde yattığını görünce öfkeden deliye dönüyor. Üstelik evden biraz da para alınmış olduğunu fark ediyor. Tam bu sırada eve geri gelen Raziye neden bir süreliğine evden çıkması gerektiğini açıklamaya çalışsa da, babasını bu hâlde bulmayı hazmedemeyen Nadir, kadını kapıdan dışarı itiyor. Merdivenlerden düşen Raziye’nin düşük yaptığını öğreniyoruz.
Alzheimer hastası bir adamı o hâlde bıraktığı ve hamile olduğunu sakladığı için Raziye mi suçlu? Koşullar ne olursa olsun, bir kadını iterek bebeğini kaybetmesine sebep olduğu için Nadir mi? Yoksa ikisi de mi?
Kısa süre içinde anlıyoruz ki bu sorulara eklenecek daha bir sürü soru var. Peki, alttakileri hep üsttekilerin pisliğini temizlemek zorunda bırakan –ki Raziye baba altına yapınca gerçekten babanın pisliğini temizliyor– sınıfsal ayrımlara dayanan sistemin suçu? Böyle bir ortamda her söz, her temas sanki yeni bir katman açıyor; yalan söylemek ihtiyaç, sır saklamak var olmanın koşulu oluyor. Raziye çalıştığını kocasından sakladığı için kocası öfkeden deliriyor. Ama onun peşinde de alacaklılar olduğu için, Nadir’den tazminat alarak bu durumdan yararlanabileceğini fark ediyor. Termeh ise tüm bunlar olup biterken çaresizlik içinde, etrafındaki sorun ve sorumluklarla başa çıkamayan ‘ergen yetişkinleri izliyor.
‘Bir Ayrılık’ın asıl başarısı, taşıdıkları farklı vicdan yükleriyle sırtları kamburlaşmış insanların hikâyelerini, onlara acımadan, büyüklenmeden, onları yargılamadan teker teker anlatmayı başarmasında saklı.
