“Asrın felaketi” olarak nitelenen depremleri “kader” olarak niteleyerek kendi sorumluluklarını görmezden gelenlerin çokluğu bana İbn Haldun’un “coğrafya kaderdir” sözünü hatırlattı.
14. yüzyıl düşünürü ve devlet adamı İbn Haldun; yaşadığı çağa ışık tutan modern bir tarihçi olmanın ötesinde sosyolojinin ve iktisadın öncülerinden kabul edilir. İslam aleminde liberalizm ilkelerini kitaplarında bulunduran ilk Müslüman alim olması sebebiyle ilim ve düşünce dünyasında saygın bir yer edinmiştir.
"Her akıl, gücünün yetmediği ve idrak edemediği şeyleri inkar eder." diyerek cehaletin aklı esir alışına dikkat çeken İbn Haldun; ölümünün üzerinden 600 yılı aşkın zaman geçmesine rağmen fikirleri ve insanlığa verdiği mesajlar geçerliliğini korumuş her dönem insanlığa ışık olmayı sürdürmüştür.
“İslamın Altın Çağı” olarak tanımlanan zaman diliminin en önemli aydınlarından olan İbn Haldun’un dediği gibi; toplumların yaşam alanı olan “coğrafya” gerçekten kaderdir. Akarsuları, ovaları, ormanları, madenleri ve akla gelmeyen birçok değeri insanlığa sunar. İnsanoğlu çoğrafyanın kendisine sunduğu değerleri aklın ve bilimin ışığında değerlendirerek kaderini olumlu yönde değiştirerek refah bir ortam oluşturabilir. Akıl, inanç ve bilim de insana doğru yolun bu mihvalde olduğunu hatırlatır.
Akarsuların milyonlarca yılda biriktirdiği ovalarda yetişen ürünler hayatı kolaylaştırır. Tarımın güçlü olduğu yerde hayvancılık gelişir. Refah ve mutluluk topluma hakim olur.
Tarım yapılacak ovalarda dikey binalar yaparsanız depremler afet olur. Ormanları yo ederseniz kuraklığın sebep olacağı kıtlık yine afet olarak karşınıza çıkar. İlim her geçen gün coğrafyanın sırlarını çözmektedir.
Nasıl ki gecenin sonunda sabah olacağı biliniyorsa 365 günlük bir süreçte dünyanın güneş etrafında dönüşü tamamlanıp dört mevsimin yaşanacağını da ilim çok çok önceden ispat etmiştir. Bu bilgiye rağmen siz kurak geçen yaz aylarının etkisi ile dere yataklarına ev yaparsanız ilkbaharda yağan yağmurlar ile birlikte coşan derelerin evlerinizi alıp götürmesinde kaderi değil cehaletinizi suçlamalısınız.
Madenlerde meydana gelen grizu patlamalarında kaderi değil bilgiyi görmezden gelip tedbir almayan işletme anlayışsızlığını suçlamalısınız. Örnekler çoğaltılabilir. Kısacası milyonlarca yılda edinilen bilgiyi yok sayarak rant uğruna yaşadığınız coğrafyaya ihanet ederseniz kaçınılmaz doğa olayları afete dönüşür.
Sözü fazla uzatmadan İbn Haldun’un zamanın ilerisine ışık tutan sözlerinden bir demet sunmak istiyorum.
.
· "İnsanı açlık öldürmez, alıştığı tokluk öldürür."
· “Bil ki mantık ilminde esas, ispat etmektir.”
· "Adaletsizlik medeniyeti mahveder."
· “Akletmek Müslümanlar tarafından terk edildi ve bu yüzden zelil bir hale düştüler.”
· "Zulüm, umranın harap oluşunun habercisidir."
· “İnsan beyni değirmen taşına benzer. İçine yeni bir şeyler atmazsanız, kendi kendini öğütür.”
· “Geçmişler geleceğe, suyun suya benzemesinden daha çok benzer.”
· “İlme yasak koyanlar veya insanları yalanla meşgul edenler, aklın ve insanlığın en büyük düşmanlarıdır.”
