Emeklilikte Yaşa Takılanlar yani EYT düzenlemesiyle birlikte yeniden gündeme gelen staj ve çıraklık mağduriyeti büyüyor. Yüz binlerce çırak ve stajyer, SGK’ya kayıtlı olmalarına rağmen emeklilik hakkı bulamıyor. Sosyal Güvenlik Uzmanı Murat Bal, Tgrthaber.com Ekonomi Editörü Bengü Sarıkuş'a çırak ve stajyer mağdurlarının sorunları hakkında çarpıcı açıklamalarda bulundu.
Çırak ve stajyer grubuna kimler dahil ediliyor?
Murat Bal: 3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu kapsamında, bir mesleği öğrenmek amacıyla işletmelerde çalışan ve mesleki eğitim merkezlerine kayıtlı kişilere çırak denir. Yine 3308 sayılı kanun kapsamında haftanın belirli günlerinde işletmede uygulamalı eğitim alarak, çalıştan kişilere ise Stajyer denilmektedir.
Murat Bal: Çıraklar ve stajyerlerin SGK’ya kayıtlı görünmelerine rağmen emekli olamamalarının temel nedeni, bu kişilerin emekliliğe sayılan sigorta kollarına değil, sadece kısa vadeli sigorta kolları olarak adlandırılan sağlık ve meslek hastalığı sigortasına tabi tutulmalarıdır.
Bu kişilerin SGK numaraları vardır. Sigortalı görünürler. Tescilli sigorta giriş belgeleri ve işe giriş tarihleri vardır. Ancak, hizmet başlangıç tarihi bakımından ilk işe giriş tarihleri baz alınmaz. Yani emeklilik başlangıcı olarak kabul edilmemektedir.
Türkiye’de kaç kişi stajyer–çırak sigortası nedeniyle emekli olamıyor?
Murat Bal: Kesin bir resmî sayı olarak, “çırak–stajyer sigortası nedeniyle emekli olamayanlar” şeklinde ayrıştırılmış Türkiye’de kaç kişi olduğuna dair SGK tarafından yayımlanmış doğrudan bir veri mevcut değildir. SGK istatistiklerinden güncel rakamlar tahmin edilebilse de, geçmişteki uygulamalardan kaynaklanan mağduriyetlerin net sayısı bilinmemektedir.
Murat Bal: EYT düzenlemesi, emeklilik primi ödenmiş sigortalılar için yalnızca yaş şartını kaldıran bir düzenlemeydi. Bunun ekonomik, siyasi ve hukuki birçok sebebi olabilir. EYT, emeklilik primi ödenmiş bir sigorta ilişkisinde yalnızca yaş şartını kaldıran bir düzenlemeydi. Staj ve çıraklık süreleri ise yanlış bir uygulama sonucu hukuken emeklilik sigortası sayılmadığı için, Stajyer–çıraklar EYT’ye dahil edilmedi. Dönemin Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Vedat Bilgin’in bu konuda “çırakların hakkını vereceğiz, çalışıyoruz” demesine rağmen o dönemki yasa kapsamına alınmadılar.
Geriye dönük borçlanma hakkı verilmesi teknik olarak mümkün mü?
Murat Bal: Teknik olarak mümkündür. Ancak mevcut mevzuata göre mümkün değildir; bunun için bir kanun değişikliği gerekir. Güncel SGK mevzuatında pek çok hak sahibine borçlanma hakkı verilmiştir. 5510 sayılı kanunda borçlanma hakkı tanınan kişilere “stajyer ve çıraklar dahil edilebilir.
